TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU İLE AZERBAYCAN, KAZAKİSTAN, KIRGIZİSTAN, ÖZBEKİSTAN, TACİKİSTAN VE KKTC'NİN İLGİLİ KURULUŞLARI ARASINDA NÜKLEER ENERJİNİN BARIŞÇIL UYGULAMA ALANLARINDA İŞBİRLİĞİ FAALİYETLERİ

Nükleer enerjinin barışçıl uygulama alanlarında çeşitli ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla ilişkileri ve işbirliği bulunan Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), SSCB'nin dağılması sonrası bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetleri ile nükleer alanda işbirliği kurulması hususunda 1997 yılı ortalarından itibaren girişimlerde bulunmuştur.

Sözkonusu ülkelerin ilgili kuruluş tarafından da destek gören faaliyetler sonucu Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve KKTC'nin ilgili kuruluşları ile İşbirliği Protokolları imzalanmıştır.

Bu İşbirliği Protokolları kapsamında ortak konferans, seminer, eğitim programları ve ortak çalışmalar düzenlenmekte olup bu faaliyetlerin belirlenmesi, işbirliğine yönelik olarak kararlar alınması ve izlenmesi için TAEK Başkanlığında bir YÜRÜTME KOMİTESİ kurulmuştur.

İşbirliği Protokolları

TAEK'in girişimleri sonucu "Nükleer Enerjinin Barışçıl Uygulama Alanlarında İşbirliği" yapılması konusu Bakanlar düzeyinde imzalanan :

1997 yılında Türkiye-Kırgızistan I. Karma Ekonomik Komisyon (KEK) Protokolunda,

1999 yılında Türkiye-Kazakistan I. KEK Protokolunda,

2000 yılında Türkiye-Tacikistan I. KEK Protokolunda yer almıştır.

TAEK tarafından 1997 yılından itibaren Dışişleri Bakanlığı kanalıyla ülkemize davet edilen Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve KKTC teknik heyetleri ile görüşmeler sonucu;

nükleer enerjinin barışçıl uygulama alanlarında işbirliği Protokolları imzalanmıştır.

Söz konusu işbirliğinin tarihi ve kültürel bağların bulunduğu diğer ülkelerin ilgili kuruluşlarını da kapsaması yönünde girişimler sürdürülmektedir.

Yürütme Komitesi

İşbirliği protokolları kapsamında TAEK Başkanlığında kurulan Yürütme Komitesi'nin ilk Toplantısı 1-4 Kasım 1999 tarihinde Ankara'da düzenlenmiştir. Toplantı'da ortak işbirliği faaliyetlerinin desteklenmesi, ortak I. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları Konferansı düzenlenmesi, ortak Avrasya Nükleer Bülteni yayınlanması, ortak nükleer deyimler sözlüğü hazırlanması kararlaştırılmıştır.

23-27 Ekim 2000 tarihlerinde İzmir'de TAEK tarafından Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın ilgili kuruluşları ile ortak düzenlenen, OECD/Nükleer Enerji Ajansı ve Uluslararası Atom Enerji Ajansı'nın destek verdiği "I. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı ile 2002 yılında yayın hayatına başlayan "Avrasya Nükleer Bülteni" bu Komite Toplantısında alınan kararlar sonucudur.

II. Yürütme Komitesi Toplantısı 17 Mayıs 2002 tarihinde Ankara'da düzenlenmiştir. Toplantıya Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın ilgili kuruluş temsilcilerinin yanısıra o tarihte işbirliği içinde yer almayan Tacikistan ve Türkmenistan ilgili kuruluş temsilcileri gözlemci olarak katıldılar. Toplantıda, 2002 yılında Almatı'da düzenlenecek "II. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı ile ilgili düzenlemeler görüşülerek, Konferans sırasında ayrıca, "Radyoaktif Kirliliğe Karşı Çevrenin Korunması" konulu Çalışma Grubu Toplantısı düzenlenmesi ve TAEK'in Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü ile birlikte uluslararası kuruluşlardan maddi destek sağlamak üzere girişimde bulunması, hazırlanan Avrasya Nükleer Bülteni'nin ilk sayısının yayınlanması kararlaştırılmıştır.

II. Yürütme Komitesi Toplantısında alınan kararlar sonucu 16-19 Eylül 2002 tarihlerinde Almatı'da düzenlenen "II. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı sırasında TAEK tarafından NATO'dan sağlanan mali destek ile "Radyoaktif Kirliliğe Karşı Çevrenin Korunması" konulu Çalışma Grubu Toplantısı düzenlenmiş, "Avrasya Nükleer Bülteninin" ilk sayısı Eylül 2002 de yayınlanmıştır.

Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları Konferansları

" I. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı, 23-27 Ekim 2000 tarihlerinde İzmir'deTürkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi, Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü, Kırgızistan Milli Bilimler Akademisi ve Özbekistan Nükleer Fizik Enstitüsü ile birlikte OECD/Nükleer Enerji Ajansı ve Uluslararası Atom Enerji Ajansı, İzmir Valiliği, Ege Üniversitesi ve DPT'nin desteği ile düzenlenmiştir

"II. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı, 16-19 Eylül 2002 tarihlerinde Almatı'da Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü'nün ev sahipliğinde, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nun organizasyonunda ağırlıklı olarak yer almasıyla, Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi, Kırgızistan Milli Bilimler Akademisi ve Özbekistan Nükleer Fizik Enstitüsü ile birlikte düzenlenmiştir. Söz konusu Konferans sırasında TAEK'in NATO'dan sağladığı destek sonucu Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü ile birlikte "Radyoaktif Kirliliğe Karşı Çevrenin Korunması" konulu Çalışma Grubu Toplantısı gerçekleşmiştir.

"III. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı, 5-8 Ekim 2004 tarihlerinde Taşkent'te Özbekistan Nükleer Fizik Enstitüsü'nün ev sahipliğinde Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi, Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü, Kırgızistan Milli Bilimler Akademisi ile birlikte düzenlenmiştir. Konferans çeşitli kuruluşların yanısıra Uluslararası Atom Enerji Ajansı ve Türk İşbirliği Kalkınma Ajansı (TİKA) tarafından da desteklenmiştir.

Birincisi 2000 yılında Türkiye'de, ikincisi 2002 yılında Kazakistan'da, üçüncüsü 2004 yılında Özbekistan'da düzenlenen ve dördüncüsüne Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi'nin talip olduğu "Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları" Konferansı kökleşmekte ve uluslararası alanda büyük ilgi ve takdir görmekte olup Konferansın Türk Cumhuriyetleri arasında ortak tek bir Konferans olması yönünde önemli bir adım atılmıştır.

Seminer, Toplantı ve Kurs Faaliyetleri

4-7 Haziran 2001 tarihlerinde Almatı-Kazakistan'da TAEK'in Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü ve Al Farabi Devlet Üniversitesi ile ortak "Endüstri, Tıp ve Tarımda Nükleer Metotlar ve Teknolojiler" Çalışma Grubu Toplantısı düzenlenmiştir.

TAEK'in NATO'dan sağladığı destek sonucu Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü ile birlikte " Radyoaktif Kirliliğe Karşı Çevrenin Korunması " konulu Çalışma Grubu Toplantısı 16-19 Eylül 2002 tarihleri arasında Almatı'da gerçekleşmiştir.

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi'nin talebi üzerine 2-4 Haziran 2003 tarihlerinde Bakü'de "Işınlama Teknolojisinin Endüstriyel Uygulamaları" konulu Eğitim Kursu düzenlenmiştir. Söz konusu Eğitim Kursu için TAEK'nun girişimleri ile IAEA'dan destek sağlanmıştır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan 4 uzman ile IAEA'dan 2 uzman ve Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi'nden 1 uzmanın eğitim verdiği Kursa Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi ve ilgili kuruluşlardan uzmanlar katılmıştır ( Kurs Programı ve Bildirileri ).

Teknik Yardım ve Uzman Ziyaretleri  

DPT destekli "Türk Devletleri ile Nükleer Alanda Bilimsel ve Teknik İşbirliği" Projesi kapsamında yürütülen faaliyetlere TIKA, IAEA, NATO ve İKB olmak üzere çeşitli kuruluşlardan destek sağlanmaktadır.

Azeri, Kazak, Kırgız ve Özbek uzmanlar TÜDNAEM koordinatörlüğünde TAEK ve bağlı Merkezlerde ve ilgili Üniversitelerde inceleme ve çalışmalarda bulunmakta ve kuruluşlarında yürütülen faaliyetler hakkında tanıtıcı seminerler vermekte ve ortak projeler oluşturulmaktadır.

Projeler

TAEK ile Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan'ın ilgili kuruluşları arasında düzenlenen protokollar ile nükleer alanda barışçıl amaçlara yönelik olmak üzere yapılacak işbirliği, nükleer tekniklerin tarım, hayvancılık, tıp, endüstri ve çevre uygulamaları, radyoizotop ve radyofarmasotik üretimi, radyasyon sağlığı ve güvenliği, uranyum arama ve üretimi, nükleer yakıt çevrimi, nükleer enerji üretimi, nükleer reaktör güvenliği, nükleer mevzuat, tahribatsız test teknikleri vb. konuları kapsamaktadır.

Bu işbirliği çerçevesinde ortak konferanslar ve Eğitim Kursları ve Çalışma Grubu Toplantılar düzenlenmekte, TAEK tarafından geliştirilen Radyasyon Erken Uyarı Sisteminin kurulması, ortak cihaz üretimi, danışmanlık hizmetleri ve uzman eğitimi sağlanmasına yönelik faaliyetler yürütülmektedir.

Avrasya Nükleer Bülteni

Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nun Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın ilgili kuruluşları arasında imzalanan Nükleer Enerjinin Barışçıl Uygulama alanlarındaki İşbirliği Protokolları kapsamında ülkelerimizdeki yürütülen nükleer faaliyetler hakkında karşılıklı bilgilenmek amacıyla ortak "Avrasya Nükleer Bülteni" yayınlanmaktadır.

Yılda bir kez yayınlanan "Avrasya Nükleer Bülteni" nin ilk sayısı 2002 yılında, ikinci sayısı 2003 yılında yayınlanmış, üçüncü sayısı hazırlıkları sonuçlanma aşamasındadır.

Bültenin Yayın ve Danışma Kurulu Üyeliğinde Türkiye ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın ilgili kuruluşlarından temsilciler yer almaktadır.

Yayınlar

"I. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları Konferansı"
23-27 Ekim 2000, Izmir,

Bildiriler

Konferans bildirileri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu-TUDNAEM tarafından CD (ISBN 975-19-2767-6) ve 2 ciltlik kitap olarak basılıp dağıtıldı.

"II. Avrasya Nükleer Bilimler ve Uygulamaları Konferansı"
16-19 Eylül 2002, Almatı
Bildirileri

Konferans bildirileri Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü tarafından basılıp yayınlandı.

"Radyoaktif Kirliliğe Karşı Çevrenin Korunması konulu NATO Çalışma Grubu Toplantısı"
16-19 Eylül 2002, Almatı,

Bildiriler

Toplantı bildirileri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu-TÜDNAEM ile Kazakistan Nükleer Fizik Enstitüsü tarafından birlikte hazırlanarak "NATO Science Series" olarak "Kluwer Academic Publishers-Dortrech/Boston/London" tarafından basılıp yayınlandı.

"Işınlama Teknolojisinin Endüstriyel Uygulamaları" Eğitim Kursu
2-4 Haziran 2003, Bakü,
Bildiriler

Eğitim Kursu bildirileri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu-TÜDNAEM tarafından kitap olarak basılıp dağıtıldı.

TÜDNAEM >>