Uluslararası Nükleer Olay Ölçeği (INES) Sistemi Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve OECD Nükleer Enerji Ajansının işbirliği ile 1990 yılında başlatılmıştır. Buradaki amaç nükleer tesislerde meydana gelen olayların güvenlik açısından taşıdıkları önem konusunda nükleer camia, medya ve halk arasındaki iletişimi ve bilişimi kolaylaştırmaktır. Son yıllarda yapıla düzenlemeler ile radyasyon kaynaklarına ilişkin olaylar da INES kapsamına alınmıştır. INES iletişim ağı, IAEA üyesi 60 ülkedeki Ulusal Sorumlular vasıtasıyla, ölçeklendirme de dahil olmak üzere olaylar hakkındaki resmi bilgilerin verildiği Olay Ölçeklendirme Formları kullanılarak, ülkelerde meydana gelen olaylar hakkında bilgi almakta ve bu bilgileri yaymaktadır.
INES ölçeğinde olaylar saha dışı etkiler , saha içi etkiler ve derinliğin e savunma kriterleri esas alınarak seviye 1 'den (anomali) seviye 7 'ye (büyük kaza) kadar ( Şekil 1 ) ölçeklendirilmektedir. Güvenlik açısından bir önem arz etmeyen olaylar seviye 0 olarak ölçeklendirilmekte ve " sapmalar " olarak tanımlanmaktadır. Güvenlikle ilgili olmayan olaylar " ölçek dışı " olarak tasnif edilmektedir. Tablo 1 .'de her bir seviyedeki olayların tipik özellikleri ve nükleer tesislerde meydana gelen olaylardan bazı örnek olaylar ve bunların seviyeleri verilmektedir.
 Şekil 1. INES Ölçeği
Tablo 1. Uluslararası Nükleer Olay Ölçeklendirme Özeti |
SEVİYE ve TANIM |
OLAYLARIN ÖZELLİKLERİ |
ÖRNEKLER |
7
BÜYÜK KAZA |
Büyük bir tesisteki (bir güç reaktörü) radyoaktif madde miktarının büyük bir oranının dışarı salınması. Bu salınım tipik olarak kısa ve uzun yarı ömürlü radyoaktif fisyon ürünleri karışımını içerir (radyolojik olarak on binlerce TBq den fazla I-131 salınmasına eşdeğer). Böyle bir salınım akut sağlık etkileri ihtimaline, muhtemelen birden fazla ülkede geniş alanlarda gecikmiş sağlık etkilerine ve uzun dönem çevresel sorunlara yol açar. |
Chernobyl NGS, 1986, Ukrayna
|
6
CİDDİ KAZA |
Radyoaktif maddelerin dışarıya salınması (radyolojik olarak binlerce TBq den on binlerce TBq e kadar I-131 salınmasına eşdeğer). Böyle bir salınım muhtemelen, ciddi sağlık etkilerini sınırlandırmak için, yerel tehlike durum planlarındaki önlemlerin tamamen uygulanmasını gerektirir. |
Kyshtym
Yeniden İşleme Tesisi, 1957, Rusya Federasyonu |
5
SAHA DIŞI RİSK TAŞIYAN KAZA |
Radyoaktif maddelerin dışarıya salınması (radyolojik olarak yüzlerce TBq den binlerce TBq e kadar I-131 salınmasına eşdeğer). Böyle bir salınım muhtemelen, sağlık etkilerini olasılığını azaltmak için, tehlike durumu planlarındaki önlemlerin kısmen uygulanmasını gerektirir.
Tesiste ciddi hasar. Böyle bir hasar, tesis içinde büyük miktarlarda radyoaktivite salınmasına yol açan bir güç reaktörünün korunun büyük bir oranının ciddi şekilde hasar görmesini, büyük bir kritiklik kazasını veya büyük bir yangın veya patlamayı kapsayabilir. |
Windscale Reaktörü, 1957, İngiltere
Three Mile Island NGS,1979, ABD |
4
SAHA DIŞI RİSK TAŞIMAYAN KAZA |
Kritik grubun birkaç mSv seviyesinde doz almasıyla sonuçlanacak miktarda radyoaktif maddelerin dışarıya salınması. Böyle bir salınım büyük ihtimalle yerel gıda kontrolünden başka bir saha-dışı koruyucu önlem gerektirmez.
Tesiste önemli hasar. Böyle bir kaza bir güç reaktöründe kısmi kor erimesi ve diğer tesislerdeki benzer olaylar gibi saha-içi büyük olaylara yol açan hasarları içerebilir.
Çalışanlardan birinin veya daha fazlasının, erken ölüm vakaları olasılığının yüksek olduğu doz seviyeleriyle sonuçlanacak derecede radyasyona maruz kalması. |
Windscale Yeniden İşleme Tesisi, 1973, İngiltere
Saint Laurent NGS, 1980, Fransa
Buenos Aires Kritik Demeti,1983, Arjantin |
3
CİDDİ OLAY |
Kritik grubun mSv onda biri seviyelerinde doz almasıyla sonuçlanacak miktarda radyoaktif maddelerin dışarıya salınması. Böyle bir salınım olduğunda saha-dışı koruyucu önlemlere ihtiyaç duyulmayabilir.
Çalışanlarda akut sağlık etkilerine yol açan saha-içi olaylar ve/veya ciddi bir kontaminasyon yayılmasına yol açan bir olay. Güvenlik sistemlerindeki hatanın ilerlemesinin bir kaza koşullarına yol açabileceği olaylar, veya belirli başlatıcı olaylar meydana geldiğinde güvenlik sistemlerinin bir kazayı önleyemeyeceği bir durum. |
Vandellos NGS, 1989, İspanya
|
2
OLAY |
Güvenlik provizyonlarında önemli arızaların olduğu, fakat ilave arızalarla başa çıkabilmeye yeterli derinliğine savunma önlemlerinin bulunduğu olaylar. Bu seviyedeki olaylar gerçek arızanın seviye 1 olarak tasnif edilebileceği fakat önemli yapısal aksaklıkların veya güvenlik kültürü eksikliklerinin açığa çıktığı olayları da kapsar.
Bir çalışanın yasal yıllık doz sınırlarının üstünde doz almasına yol açan bir olay ve/veya tesiste radyoaktivite bulunması tasarımda beklenmeyen alanlarda önemli miktarlarda radyoaktivite bulunmasına yol açan ve düzeltici müdahale gerektiren bir olay. |
. |
1
ANOMALİ |
İzin verilen rejimin ötesinde olan fakat önemli derecede derinliğine savunma önlemlerinin mevcut olduğu anomaliler. Bunlar bir ekipman arızası, insan hatası veya prosedürsel aksaklıklar nedeniyle santral işletmesi, radyoaktif madde taşınması, yakıt işlemleri ve atık depolama gibi INES kapsamına giren alanlardan meydana gelebilir. Örnekler: Teknik şartnamenin veya taşıma mevzuatının ihlali, doğrudan güvenlik sonuçlarına yol açmayan fakat yapısal sistemdeki veya güvenlik kültüründeki aksaklıkları açığa çıkaran olaylar, bakım programının beklentilerinin ötesinde boru ağındaki küçük hasarlar. |
. |
0
SAPMA |
İşletme sınır ve koşullarının aşılmadığı ve uygun prosedürler çerçevesinde müdahalenin yapıldığı sapmalar. Örnekler: Periyodik denetimler veya testle sırasında belirlenen yedekli bir sistemdeki tek rast gele arıza, normal şekilde gelişen planlı bir reaktör tipi, koruyucu sistemin önemli sonuçlara yol açmadan yanlışlıkla çalışması, işletme sınırları içindeki kaçaklar, daha geniş güvenlik kültürü suçlamalarına yol açmaksızın kontrollü alanlarda önemsiz kontaminasyon yayılmaları. |
. |
Dozlar etkin eşdeğer doz (bütün vücut dozu) olarak verilmiştir. |
INES'e Son Aylarda Bildirilen Olaylar;
Yakıt Soğutucu Kanalında Yabancı Cisim Tespit Edilmesi
INES Seviyesi : Mevcut değil
Bildirim Tarihi : 11 Temmuz 2008
Ülke : Pakistan
Socatri Nükleer Tesisinde Radyoaktivite Sızıntısı
INES Seviyesi : Mevcut değil
Bildirim Tarihi : 9 Temmuz 2008
Ülke : Fransa
Bakım İşlemleri Sırasında Koruma Kabında Basınç Kaybı
INES Seviyesi : 1
Bildirim Tarihi : 8 Temmuz 2008
Ülke : Macaristan
Japonyanın Kuzeybatısında Meydana Gelen Depremin Nükleer Tesislere Etkisi
INES Seviyesi : Mevcut değil
Bildirim Tarihi : 16 Haziran 2008
Ülke : Japonya
INES Olay Listesi
INES'te yer alan olayların bildirimi INES Ulusal Memuru aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.
Bir olaya ait detaylı bilgi için ines@taek.gov.tr adresine başvurunuz. |