Tıbbi alandaki radyasyon uygulamaları, radyasyonla görüntü elde edebilme ve radyasyonun hücre veya tümörleri yok edebilme yeteneğine sahip olması temeline dayanır. Bu iki özelliğinden dolayı radyasyon hastalıkların teşhis ve tedavisinde önemli rol oynar.
Radyasyonun tıbbi alanda halen kullanılmakta olan ve gün geçtikçe geliştirilen en eski çeşidi X ışınlarıdır. Genellikle hastalıkların teşhisi amacıyla kullanılan X ışınları, hastadan geçirilerek hastalıklı bölgenin görüntüsü röntgen filmi olarak da adlandırılan radyografi filmi şeklinde elde edilir. Tıpta Radyoloji olarak adlandırılan bu yöntem hastalıkların teşhisinde son derece yaygın bir şekilde kullanılmakta ve her yıl X ışınlarıyla milyonlarca kişi muayene edilmektedir. Bazı radyolojik tetkikler sonucu hastaların maruz kaldığı etkin dozlar, tetkik çeşidine ve ülkelerin tıbbi açıdan gelişmişlik seviyelerine göre, Tabloda özetlenmektedir.
Bazı radyolojik tetkikler sonucu ülke seviyelerine ve yapılan tetkiklere göre hastaların maruz kaldığı etkin dozlar
|
TETKİKLER |
HER BİR TETKİKTE MARUZ KALINAN ETKİN DOZ (mSv) |
|
Seviye 1* |
Seviye 2** |
Seviye 3-4*** |
Dünya |
Göğüs Radyografisi |
0.14 |
0.14 |
0.20 |
0.14 |
Göğüs Fotofloroskopisi |
0.65 |
0.65 |
0.65 |
0.65 |
Göğüs Floroskopisi |
1.1 |
1.1 |
1.1 |
1.1 |
Kol,bacak ve eklemler |
0.06 |
0.06 |
0.1 |
0.06 |
| Omurga |
Bel |
1.8 |
1.8 |
2 |
1.8 |
| Göğüs |
1.4 |
1.4 |
1.5 |
1.4 |
| Boyun |
0.27 |
0.27 |
0.3 |
0.27 |
Kalça ve Kalça eklemi |
0.83 |
0.83 |
1 |
0.83 |
Kafa |
0.1 |
0.1 |
0.15 |
0.1 |
Karın |
0.5 |
0.6 |
1 |
0.55 |
Üst sindirim sistemi |
3.6 |
4 |
4 |
3.7 |
Alt sindirim sistemi |
6.4 |
6.4 |
6.4 |
6.4 |
Safra kesesi grafisi |
2 |
2 |
2 |
2 |
Üriner sistem grafisi |
3.7 |
3.9 |
4 |
3.7 |
Mamografi |
0.5 |
0.5 |
0.5 |
0.5 |
Bilgisayarlı Tomografi |
8.8 |
5 |
5 |
8.6 |
Anjiyografi |
12 |
12 |
12 |
12 |
Cerrahi işlemler |
20 |
20 |
20 |
20 |
Diş |
0.02 |
0.1 |
0.1 |
0.03 |
* Seviye 1; Doktor başına 1000'den az hasta düşen ülkeler
** Seviye 2; Doktor başına 1000-3000 arası hasta düşen ülkeler (Ülkemiz de bu gruptadır.)
*** Seviye 3; Doktor başına 3000-10000 arası hasta düşen ülkeler
Seviye 4; Doktor başına 10000'den fazla hasta düşen ülkeler
|
|
Vücuttaki organ veya dokuların işlevleriyle ilgili çalışmalar yapmak üzere bazı radyoaktif maddeler kullanılır. Bu yöntemle yapılan çalışmalar Nükleer Tıp olarak adlandırılır. Bu tür çalışmalarda radyoaktif madde, vücuda enjekte edildiği zaman incelenecek dokuda toplanmasını ve geçici bir süre buraya yerleşmesini sağlayacak bir kimyasal madde ile birleştirilir. Radyoaktif maddenin vücuttaki dağılımı veya akışı Gama kamera adı verilen cihazlarla gözlenir. Bu cihaz vücuda enjekte edilen radyoaktif maddeden salınan gama ışınlarını algılayarak incelenen dokunun görüntüsünü oluşturur. Bu görüntünün incelenmesi sonucunda doku hakkında bilgi edinilir. Bu tür teşhislerde maruz kalınan doz, radyoizotopun cinsine ve miktarına göre değişir. Bazı tanısal amaçlı nükleer tıp uygulamalarında hastaların maruz kaldığı etkin dozlar, tetkik çeşidine ve ülkelerin tıbbi açıdan gelişmişlik seviyelerine göre, Tabloda özetlenmektedir.
Tanısal amaçlı nükleer tıp uygulamalarında ülke seviyelerine ve yapılan işlemlere göre hastaların maruz kaldığı etkin dozlar |
İŞLEMLER |
KULLANILAN RADYOİZOTOPLAR |
HER BİR İŞLEMDE MARUZ KALINAN ETKİN DOZ (mSv) |
|
|
Seviye 1 |
Seviye 2 |
Seviye 3 |
Seviye 4 |
Dünya |
Kemik |
Tc 99m |
4.5 |
4.5 |
4 |
4 |
4.5 |
Kalp-Damar |
Tc 99m , Tl 201 |
8 |
8 |
12 |
12 |
8 |
Akciğer perfüzyonu |
Tc 99m |
1.5 |
2 |
2 |
2 |
1.5 |
Akciğer ventilasyonu |
Tc 99m , Kr 81m , Xe 133 |
1 |
1 |
1 |
1 |
1 |
Troid |
scan |
Tc 99m , I 131 /I 135 |
2 |
10 |
30 |
30 |
3.4 |
uptake |
I 131 , I 123 /I 125 |
15 |
20 |
30 |
30 |
15 |
Böbrek |
Tc 99m , I 131 /I 123 |
1.5 |
3 |
3 |
3 |
1.9 |
Karaciğer/Dalak |
Tc 99m |
1.7 |
2 |
2 |
2 |
1.7 |
Beyin |
Tc 99m |
6 |
6 |
6 |
6 |
6 |
Her bir işlemde hastanın maruz kaldığı ortalama etkin doz |
4.3 |
6.7 |
20 |
20 |
4.6 |
Radyasyonun tıptaki bir diğer kullanım alanı kanserli hücrelerin tedavi edilmesi çalışmalarıdır. Tıpta bu uygulamalar radyoterapi olarak adlandırılırlar. Yüksek enerjili X ışınları veya Co-60 ve benzeri gama ışını yayan radyoaktif maddelerin kullanıldığı radyoterapide, radyolojide alınan radyasyon dozunun binlerce katı radyasyon dozuna (kanserin türüne göre 60.000 mSv 'e kadar çıkılabilir) ihtiyaç duyulur. Sağlıklı hücrelerin de bu dozun tamamını almasını önlemek için kanserli doku birkaç yönden ışınlanır. Radyasyonun tıbbi uygulamaları, toplum için en çok radyasyon dozuna maruz kalınan yapay radyasyon kaynağını oluşturur. Tıbbi uygulamalar sonucu halkın maruz kaldığı yıllık ortalama radyasyon dozunun dünya ortalaması 0.3 mSv'tir.
