|
 Türkiye'de radyoaktif maddelerin özellikle kara, hava, deniz yolu ile güvenli taşınması sistemi IAEA'nın taşıma güvenliği yönetmelikleri ve taşıma standartlarını belirleyen uluslararası belli başlı kuruluşların [ IATA-International Air Transport Association DGR(Dangerous Goods Regulations), ICAO-International Civil Aviation Organization Technical Instructions, IMO-International Maritime Organization IMDG(International Maritime Dangerous Goods) Code ] , tehlikeli maddelerin taşınmasına yönelik hazırlanmış olan tavsiye ve talimatları çerçevesinde ve bir dizi uluslararası antlaşma ile tesis edilmiştir.
Ülke içi suyolu taşımacılığı(inland waterways) ülkemizde kararlı rejimi olan ırmakların bulunmaması nedeni ile yapılmamaktadır.Ayrıca halihazırda demiryolu ile radyoaktif madde taşımacılığı da gerçekleştirilmemiştir.Ancak mevcut mevzuat ve uygulama koşulları bu yönde gelebilecek talepler için de geçerlidir.
Radyoaktif madde taşımacılığı başta tıbbi, endüstriyel, araştırma amaçlı radyoizotoplardan radyoaktif atık ve nükleer yakıt çevriminde olan maddelerin sevkiyatına kadar uzanan bir çeşitlilik içerir. Tüm dünyada her yıl 20-40 milyon radyoaktif madde paketi sevkiyatı yapılmaktadır.Bu sayının büyük kısmını kısa yarı ömürleri de dikkate alınarak çoğunlukla havayolu ile taşınan ve tıpta teşhis ve tedavi amaçlı kulanılan radyoizotopları içeren paketler oluşturmaktadır.
Radyoaktif madde taşınmasında ana amaç radyasyon ve nükleer kritiklik risklerine karşı halkın, görevlilerin ve çevrenin güvenliği açısından yeterlilik sağlayacak güvenlik standartlarının belirlenmesi ve en yüksek seviyede uygulanmasıdır.Bu amaçla, taşınacak radyoaktif madde olası kaza koşulları da gözetilerek sevkiyat sırasında yeterli korumayı sağlayacak uygun taşıma kaplarında nakledilir. Dolayısıyla, radyoaktif maddenin taşınmasında en büyük rol doğrudan paket olarak isimlendirdiğimiz taşıma kaplarının güvenliğine dayanır.Paket güvenliği, uygun paket tasarımından, paketin nakli sırasındaki güvenlik kriterlerinin sağlanması ve alıcıya teslim edilmesini takip eden süreç içinde gönderici sorumluluğundadır.
Taşıma kavramı içine paket tasarımı, paket imalatı, yükleme hazırlıkları, yükleme, sevkiyat ve gerekiyorsa geçici depolama, indirme ve alıcıya teslim safhaları girer.
Birleşmiş Milletler Tehlikeli maddeler kategorisinde sınıf 7 olarak tanımlanan radyoaktif maddelerin tüm taşıma yollarından transferi sırasında uyulması gerekli kurallar Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından hazırlanmış ve 10.09.1997 tarih ve 23106 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın güncelleştirilmiş taşıma güvenliği standardı Safe Transport of Radioactive Material (TS-R-1) temel alınarak yeniden hazırlanan ulusal yönetmeliğin 2005 yılı içinde yayımlanması için çalışmalar devam etmektedir.
Diğer taraftan, söz konusu yönetmeliğin etkin biçimde uygulanması için ilgili ulusal bakanlık, kurum ve kuruluşlar ile işbirliği sürdürülmektedir.
UAEA üyesi ülkelerin ulusal mevzuat ve uygulamalarının Ajans yönetmelikleri ile uyumunun incelendiği ve yine üye ülkelerin talepleri doğrultusunda uygulanan TranSAS(Transport Safety Appraisal Service-taşıma güvenliği değerlendirme servisi) programının dördüncüsü Brezilya, Slovenya ve İngiltere'nin ardından 3-14 Mart 2003 tarihlerinde ülkemizde gerçekleştirilmiştir. TAEK ile birlikte Ulaştırma Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı, Gümrük Müsteşarlığı ve THY Genel Müdürlüğü mevzuat ve uygulamaları uluslararası uzmanlar grubu ile birlikte yukarıda bahsi geçen ve tehlikeli maddelerle ilgili taşıma standartlarını belirleyen uluslararası kuruluşların yönetmelikleri çerçevesinde değerlendirilmiş, eksiklikler tespit edilerek süratle giderilmesi yönünde hareket edilmiştir.
UAEA üyesi ülkelerin ulusal mevzuatlarının ulusal ve uluslararası taşıma uygulamalarını düzenleyen kuruluşların tehlikeli madde taşımacılığına ilişkin yöntemleri ile uyumlu olabilmesi için UAEA bünyesinde yılda en az bir kere toplanan (Transport Safety Standards Commitee) taşıma güvenliği standartları komitesi ve bu komitenin gerekli gördüğü konularda uzman katılımı ile toplanan teknik komiteler, yukarıda bahsi geçen uyum ve güncellik konuları ile ilgili gelişmeler doğrultusunda radyoaktif maddenin güvenli taşınması standartlarının iki yılda bir gözden geçirilmesi ve gereken düzenlemelerin en kısa sürede yapılarak uygulamaya aktarılması çalışmalarını yürütmektedir.Kurumumuz bu komitelere uzman göndermekte ve düzenlemelere katkıda bulunmaktadır.
|
